سازمان مردم‌نهاد (NGO) كه در فارسي مختصراً “سمن” خوانده مي شد، براساس تعريف سايت ويكي پيديا، در کلي‌ترين معنايش، به سازماني اشاره مي‌کند که مستقيما بخشي از ساختار دولت محسوب نمي‌شود، اما نقش بسيار مهمي بعنوان واسطه بين فرد فرد مردم و قواي حاکم و حتي خود جامعه ايفا مي‌کند.

تشكلهاي مردم نهاد هم اكنون در دنيا‌ حول محورهاي ارزشمندي مانند حفظ محيط زيست و حقوق بشر شكل مي گيرد و به جاي اين كه اعضا به صورت پراكنده به سمت هدف هاي مشترك گام بردارند، برنامه هاي خود را از طريق تشكل، پرداخت كرده و به صورت منسجم، عقلاني، قانوني، كارا و موثر انجام مي دهند. به احتمال قريب به يقين شروع فعاليت تشكل هاي مردم نهاد با آغاز زندگي اجتماعي بشر و حتي قبل از تشكيل حكومت ها و دولت ها و چه بسا مقدمه تشكيل حكومتها بوده است و البته اهداف اين تشكل ها به مرور و با تغيير مشكلات اجتماعي متحول و به روز شده است.

يكي از تشكل هاي مردم نهاد تاريخي معروف در زمان پيامبر اسلام حول  پيمان جوانمردان يا ( حلف الفضول)  شكل گرفت كه پيامبر اكرم صلوات الله نيز در 20 سالگي به آن پيمان پيوست و بر پايه دفاع از حقوق مستضعفان و ضعفا بود و حتي بعد از پيامبري نيز از آن پيمان به نيكي ياد مي كرد و حتي بعد از نبوت نيز خود را به آن پيمان مقيد مي دانست. خداوند در آيه ي “تعاونوا علي البر و التقوا و لا تعاونوا علي الاثم و العداون”به ما امر مي كند تا با همكاري و تعاون كه يكي از نمودهاي امروزي آن تشكيل سازمانهاي مردم نهاد در جهت رشد و ترقي ايمان و خوبي بكوشيم و از اين جهت مي توان اين گونه همكاري ها را يك الزام تلقي كرد.

تشكل هاي مردم نهاد، به لحاظ اين كه وابسته به دولت ها نيستند، در راستاي رسيدن به اهداف و آرمان هاي شان بدور از مصلحت سنجي هاي غير آرماني، شجاعانه و در چارچوب الزامات قانوني فعاليت مي كنند و اين در حالي است كه اين تشكل ها حتي در كشورهايي كه ساختار دولت هاي شان چندان بوروتراتيك و تنبل نيست نيز پرچمدار حركت هاي اجتماعي هستند و اين نشان از موثر بودن اين تشكل ها و كارايي بيشترشان بر نهادهاي دولتي است. اگر چه نهادهاي مردم نهاد به لحاظ مالي چندان قابل رقابت با نهادهاي دولتي نيستند اما با استفاده از ابزارهايي كه دارند مي توانند در جهت هدايت، فشار و حتي الزام نهادهاي دولتي كه از كاركردهاي اصلي شان دور افتاده اند موفق باشند.

در كشور ما نيز البته تشكل هاي مردم نهاد وجود دارند، ليكن دامنه اهداف و عملكردشان بسيار محدودتر از جايگاه واقعي اين تشكل هاست و يا عملاً‌ به واسطه ي حمايت ها و هدايت هاي دولتي و حكومتي، به عنوان تشكل مردم نهاد قابل تلقي شدن نيستند و اين در حالي است كه كشوري با اين همه ارزش ها و آرمان هاي اسلامي و انساني نبايد اينچنين از اين ابزار پيشرفته و موثر محروم باشد، به خصوص اين كه نظام اداري ما به لحاظ نابهره وري،‌ بوروكراسي و فساد اداري رنج مي برد و به اين لحاظ براساس آمارهاي جهاني يك نظام اداري نامطلوب تلقي مي شود و والاترين آرمان ها نيز معمولاً‌ در اين نظام ها راهي جز به بن بست و حتي پسرفت ندارند.

مقولاتي كه تشكل هاي مردم نهاد مي توانند به آنها ورود پيدا كنند دامنه ي بسيار گسترده اي دارد كه به شرط رعايت حدود وثغور قانوني و عرفي مي تواند در بسياري از مسائل و مشكلات مردم و جامعه مفيد واقع شود. مشكلات ازدواج، كارگران،‌ زيست محيطي، خانواده،‌ بازنشستگان و … از مقولات اجتماعي هستند كه تشكل هاي مردم نهاد مي توانند به مانند كشورهاي موفق در اين زمينه فعاليت موثري داشته باشند و اما در كنار اين مقولات، مسائل و مشكلات فرهنگي و ديني وجود دارند كه به شرط استفاده از اين همه افراد نخبه فرهنگي و ديني كه به صورت جزيره اي مشغول فعاليت هاي غيرهم افزا هستند مي تواند بسيار موثر واقع شوند.

مطالعه و بررسي تشكل هاي مردم نهادي كه در زمينه هاي مذهبي توانسته اند موفقيت هايي كسب كنند به يقين مي تواند براي علاقمندان به تشكيل اين تشكل ها و يا تشكل هاي نوپا بسيار كارساز باشد،‌ به عنوان مثال جامعه القرآن كريم به مديريت حجه الاسلام دكتر طباطبايي در قم و اكثر استانها و شهرستانهاي كشور به قرآن آموزي تخصصي و اعطاي گواهينامه هاي معتبر مشغول است، يا كانون فرهنگي رهپويان وصال شيراز به مديريت حجه الاسلام سيد محمد انجوي نژاد و يا موسسه ياران سبز موعود (عج) به مديريت حجه الاسلام دكتر ترابي در رشت از تشكلهاي موفق غيردولتي هستند كه شخصاً‌ با فعاليت آنها در تربيت نوجوانان و جوانان شيراز و رشت به صورت منسجم، هدفمند و موثر آشنايي دارم و بيشتر هزينه هايشان نيز از طريق كمك هاي خيرين و كساني كه از خدمات اين تشكلها بهره مند مي شوند تأمين مي گردد. فعاليت همين سه تشكل مزبور در دامنه هاي تخصصي و جغرافياي شان به يقين موثر و حتي موثرتر از فعاليت ساير ارگان هاي دولتي هم راستا با ايشان است و اين نشان از اهميت اين تشكل ها و ورود نخبگان به اين عرصه ها را دارد.

ان شاءالله در مطالب بعدي از آفت ها، موانع، ظرفيت ها و حوزه هاي رها شده و باپتانسيل براي ورود تشكل هاي مردم نهاد بيشتر خواهم گفت.

ضمناً‌ براي بازديد از سايت اداره كل تشكل هاي مردم نهاد مي توانيد به اينجا مراجعه كنيد.

بازدیدها: 75